چکیده
زمینه و هدف: سلامت روانی کارکنان نظامی یکی از ارکان بنیادین آمادگی دفاعی، کارآمدی عملیاتی و پایداری سازمانی در نیروهای مسلح محسوب میشود. ماهیت استرسزای محیطهای نظامی، مواجهه با مأموریتهای پرخطر، جداییهای طولانی از خانواده و ساختارهای سازمانی سختگیرانه میتواند زمینهساز بروز اختلالات روانشناختی در این گروه شغلی گردد. با این حال، موانع ساختاری و انگ اجتماعی مرتبط با مراجعه به خدمات حضوری سلامت روان، اغلب موجب تأخیر در دریافت خدمات درمانی میشود. در سالهای اخیر، فناوریهای سلامت همراه (mHealth) به عنوان رویکردی نوین برای ارائه مداخلات روانشناختی در محیطهای سازمانی و نظامی مطرح شدهاند. مطالعه حاضر با هدف مرور نظاممند نقش و اثربخشی مداخلات مبتنی بر سلامت همراه در کاهش اختلالات خلقی و ارتقای بهزیستی روانشناختی کارکنان نظامی انجام شد.
روششناسی: این پژوهش به صورت مرور نظاممند و بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020 انجام شد. جستوجوی نظاممند در پایگاههای اطلاعاتی PubMed، Scopus، Web of Science، PsycINFO و همچنین پایگاههای داخلی SID و Magiran در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ صورت گرفت. واژگان کلیدی بر اساس اصطلاحات MeSH شامل «سلامت همراه»، «اپلیکیشنهای موبایل»، «کارکنان نظامی»، «درمان شناختیرفتاری» و «ذهنآگاهی» بودند. کیفیت روششناختی مطالعات با استفاده از مقیاس جاداد ارزیابی گردید و مقالات کارآزمایی بالینی یا نیمهتجربی مرتبط با پیامدهای سلامت روان در جامعه نظامی وارد تحلیل شدند.
یافتهها: در نهایت ۲۰ مطالعه با کیفیت روششناختی مناسب وارد سنتز نهایی شدند. نتایج نشان داد که مداخلات دیجیتال مبتنی بر پروتکلهای درمان شناختیرفتاری، ذهنآگاهی و رویکردهای فراتشخیصی توانستهاند کاهش معناداری در علائم اضطراب، افسردگی و استرس ادراکشده در کارکنان نظامی ایجاد کنند (P<0.05). همچنین استفاده از اپلیکیشنهای سلامت روان با افزایش دسترسی به خدمات درمانی، نرخ مشارکت در درمان را تا حدود ۶۸ درصد افزایش داده است. این ابزارها با فراهم کردن سطح بالایی از محرمانگی و امکان استفاده در هر زمان و مکان، نقش مهمی در کاهش انگ اجتماعی و تسهیل جستجوی کمک روانشناختی در محیطهای نظامی ایفا میکنند.
نتیجهگیری: یافتههای این مرور نشان میدهد که مداخلات مبتنی بر سلامت همراه میتوانند به عنوان راهکاری نوین، محرمانه و مقرونبهصرفه برای ارتقای سلامت روانی کارکنان نظامی مورد استفاده قرار گیرند. بومیسازی و استقرار این فناوریها در ساختار نظام سلامت نیروهای مسلح ایران، با در نظر گرفتن ملاحظات امنیت دادهها و ویژگیهای فرهنگی ـ سازمانی، میتواند گامی مؤثر در جهت صیانت از سرمایه انسانی و ارتقای آمادگی روانی نیروها باشد.