زنجیره ارزش چیست؟

26 بهمن 1402 - آخرین بروزرسانی: 26 بهمن 1402
زنجیره ارزش چیست
زمان تقریبی مطالعه: 8 دقیقه

در دنیای رقابتی امروز، کسب و کارها برای بقا و پیشرفت، نیازمند یافتن راهکارهایی برای خلق ارزش بیشتر برای مشتریان خود هستند. در این میان، “زنجیره ارزش” به عنوان ابزاری قدرتمند، نقشی کلیدی ایفا می‌کند. زنجیره ارزش، به دنباله‌ای از فعالیت‌های مرتبط به هم، از ایده اولیه تا ارائه محصول یا خدمات به مشتری نهایی، اطلاق می‌شود. این فعالیت‌ها شامل مواردی مانند تحقیق و توسعه، تامین مواد اولیه، تولید، بازاریابی، فروش و خدمات پس از فروش می‌شود. در هر مرحله از این زنجیره، ارزش به محصول یا خدمات افزوده می‌شود.

 

تاریخچه و تکامل زنجیره ارزش

زنجیره ارزش

مفهوم زنجیره ارزش توسط مایکل پورتر، استراتژیست برجسته، در سال 1985 در کتاب “مزیت رقابتی” معرفی شد. پورتر زنجیره ارزش را به عنوان ابزاری برای تجزیه و تحلیل فعالیت‌های یک کسب و کار و شناسایی فرصت‌های ایجاد مزیت رقابتی ارائه کرد.

در مدل اولیه پورتر، زنجیره ارزش به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود:

فعالیت‌های اولیه: شامل وظایف اصلی مرتبط با تولید و ارائه محصول یا خدمات، مانند تحقیق و توسعه، تولید، بازاریابی و فروش.

فعالیت‌های پشتیبانی: شامل وظایفی که به فعالیت‌های اولیه کمک می‌کنند، مانند زیرساخت‌های شرکت و تقویت آنها، مدیریت منابع انسانی (استخدام کارشناس HR) و توسعه فناوری.
از زمان معرفی مدل پورتر، مفهوم زنجیره ارزش به طور قابل توجهی تکامل یافته است.

 

مطلب پیشنهادی: مهارت نرم چیست؟

 

انواع مختلف زنجیره ارزش

انواع مختلفی از زنجیره ارزش در طی سال‌ها توسعه یافته‌اند، از جمله:

1. زنجیره ارزش عمودی

در این نوع زنجیره ارزش، یک شرکت تمام مراحل تولید و ارائه محصول یا خدمات را از ابتدا تا انتها انجام می‌دهد. این نوع زنجیره ارزش می‌تواند به شرکت کنترل بیشتری بر کیفیت و هزینه‌ها بدهد، اما در عین حال می‌تواند انعطاف‌پذیری را نیز کاهش دهد.

2. زنجیره ارزش افقی

در این نوع زنجیره ارزش، شرکت‌ها با یکدیگر همکاری می‌کنند تا یک محصول یا خدمات را به مشتری نهایی ارائه دهند. این نوع زنجیره ارزش می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا از مزایای تخصص و مقیاس اقتصاد بهره ببرند.

3. زنجیره ارزش شبکه‌ای

این نوع زنجیره ارزش از طریق پلتفرم‌های دیجیتال و فناوری‌های جدید، مانند اینترنت اشیا و بلاک چین، به هم متصل می‌شوند. این نوع زنجیره ارزش می‌تواند شفافیت و انعطاف‌پذیری را در زنجیره ارزش افزایش دهد.
علاوه بر این، مدل‌های جدیدی از زنجیره ارزش مانند زنجیره ارزش پایدار و زنجیره ارزش دیجیتال نیز در حال ظهور هستند.

 

چند نمونه از تکامل زنجیره ارزش در طول زمان

زنجیره ارزش

صنعت خودرو: در گذشته، تولیدکنندگان خودرو تمام اجزای خودرو را خود تولید می‌کردند. اما امروزه، آنها بسیاری اجزا را از سازندگان خارجی تهیه می‌کنند. این امر به آنها اجازه می‌دهد تا بر روی فعالیت‌های اصلی خود تمرکز کرده و هزینه‌ها را کاهش دهند.

صنعت خرده‌فروشی: در گذشته، خرده‌فروشان به طور مستقیم با تولیدکنندگان کالا معامله می‌کردند. اما امروزه، آنها به طور فزاینده‌ای از طریق واسطه‌ها و پلتفرم‌های آنلاین کالاها را تهیه می‌کنند. این امر به آنها دسترسی به طیف وسیع‌تری از محصولات و مشتریان را می‌دهد.

با ادامه تغییرات در محیط کسب و کار، زنجیره ارزش نیز به تکامل خود ادامه خواهد داد. شرکت‌هایی که می‌توانند زنجیره ارزش خود را به طور موثر مدیریت کنند، در موقعیتی قوی برای رقابت در بازارهای جهانی قرار خواهند گرفت.

 

مطلب پیشنهادی: برنامه ریزی منابع سازمانی

 

مزایای زنجیره ارزش

  • افزایش کارایی: با تجزیه و تحلیل زنجیره ارزش، می‌توان فعالیت‌های غیرضروری را حذف و فرآیندها را بهینه‌سازی کرد.
  • کاهش هزینه‌ها: با شناسایی گلوگاه‌ها و نقاط پرهزینه در زنجیره، می‌توان هزینه‌ها را به طور قابل توجهی کاهش داد.
  • افزایش سودآوری: با تمرکز بر فعالیت‌های ارزشمند و حذف فعالیت‌های غیرضروری، می‌توان سودآوری را به طور چشمگیری افزایش داد.
  • بهبود رضایت مشتری: با ارائه محصولات و خدمات باکیفیت و قیمت مناسب، می‌توان رضایت مشتریان را افزایش داد و وفاداری آنها را به برند خود جلب کرد.
  • کسب مزیت رقابتی: با تحلیل زنجیره ارزش رقبا و یافتن نقاط ضعف آنها، می‌توان مزیت رقابتی در بازار به دست آورد.

 

مراحل تحلیل زنجیره ارزش

1. شناسایی فعالیت‌های زنجیره: در اولین قدم، باید تمام فعالیت‌های مرتبط با تولید و ارائه محصول یا خدمات، از ایده اولیه تا مشتری نهایی، شناسایی و لیست شوند.

2. تجزیه و تحلیل ارزش هر فعالیت: ارزش هر فعالیت برای مشتری و همچنین هزینه انجام آن باید به طور دقیق تجزیه و تحلیل شود.

3. شناسایی فرصت‌های بهبود: با مقایسه ارزش و هزینه هر فعالیت، می‌توان فرصت‌های بهبود را شناسایی کرد.

4. اجرای برنامه‌های بهبود: پس از شناسایی فرصت‌های بهبود، باید برنامه‌های عملی برای پیاده‌سازی آنها تدوین و اجرا شود.

 

مطلب پیشنهادی: آموزش برخورد با مشتری

 

نکات کلیدی در تحلیل زنجیره ارزش

  • تمرکز بر مشتری: در تمام مراحل تحلیل زنجیره ارزش، باید نیازها و خواسته‌های مشتری در نظر گرفته شود.
  • نگاه سیستمی: زنجیره ارزش باید به عنوان یک سیستم واحد و نه مجموعه‌ای از فعالیت‌های مجزا، مورد بررسی قرار گیرد.
  • بروزرسانی مداوم: با توجه به تغییرات سریع در محیط کسب و کار، زنجیره ارزش باید به طور مداوم به روز رسانی شود.
  • نقش فناوری در زنجیره ارزش: فناوری در حال دگرگونی زنجیره‌های ارزش در سراسر صنایع است. نوآوری‌های فناورانه مانند اینترنت اشیاء (IoT)، هوش مصنوعی (AI)، بلاک چین و رباتیک فرصت‌های جدیدی برای بهبود عملکرد و بهینه‌سازی زنجیره‌های ارزش ایجاد می‌کنند.

 

تاثیرات کلیدی فناوری بر زنجیره ارزش

زنجیره ارزش

  • افزایش شفافیت: فناوری اطلاعات به اشتراک‌گذاری داده‌ها را در سراسر زنجیره ارزش آسان‌تر می‌کند. این امر به شرکت‌ها کمک می‌کند تا دیدگاه کاملی از عملیات خود داشته باشند و تصمیمات آگاهانه‌تری اتخاذ کنند.
  • بهبود کارایی: فناوری می‌تواند وظایف را خودکار کند و فرآیندها را ساده کند، که منجر به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها می‌شود.
  • افزایش انعطاف‌پذیری: فناوری به شرکت‌ها کمک می‌کند تا به سرعت با تغییرات تقاضا و شرایط بازار سازگار شوند.
  • ایجاد فرصت‌های جدید: فناوری می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا محصولات و خدمات جدیدی را توسعه دهند و به بازارهای جدید وارد شوند.

در اینجا چند نمونه از نحوه استفاده شرکت‌ها از فناوری برای بهبود زنجیره‌های ارزش خود آورده شده است:

  • والمارت از اینترنت اشیاء برای ردیابی موجودی کالا در فروشگاه‌های خود استفاده می‌کند. این امر به آنها کمک می‌کند تا از کمبود موجودی کالا جلوگیری کنند و اطمینان حاصل کنند که محصولات همیشه در قفسه‌ها موجود هستند.
  • آمازون از هوش مصنوعی برای پیش‌بینی تقاضا برای محصولات خود استفاده می‌کند. این امر به آنها کمک می‌کند تا سطح موجودی کالا را بهینه کنند و از هدر رفتن منابع جلوگیری کنند.
  • بانک‌ها از بلاک چین برای انتقال امن و شفاف وجوه استفاده می‌کنند. این امر به آنها کمک می‌کند تا هزینه‌ها را کاهش دهند و خدمات بهتری به مشتریان ارائه دهند.
  • کارخانه‌های تولیدی از رباتیک برای خودکارسازی وظایف خط تولید استفاده می‌کنند. این امر به آنها کمک می‌کند تا بهره‌وری را افزایش دهند و کیفیت محصولات را بهبود بخشند.
  • با ادامه پیشرفت فناوری، شاهد تحولات بیشتری در زنجیره‌های ارزش خواهیم بود. شرکت‌هایی که می‌توانند از فناوری به طور موثر استفاده کنند، در موقعیتی قوی برای رقابت در بازارهای جهانی قرار خواهند گرفت.

علاوه بر موارد فوق، فناوری می‌تواند به شرکت‌ها در موارد زیر نیز کمک کند:

  • کاهش ضایعات: فناوری می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا ضایعات را در زنجیره ارزش خود شناسایی و کاهش دهند.
  • بهبود پایداری: فناوری می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا عملیات خود را پایدارتر کنند.
  • افزایش رضایت مشتری: فناوری می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا خدمات بهتری به مشتریان ارائه دهند و رضایت آنها را افزایش دهند.

 

مطلب پیشنهادی: کانال‌ توزیع چیست؟

 

مفاهیم کلیدی در زنجیره ارزش: رمزگشایی از اجزای کلیدی

درک مفاهیم کلیدی زنجیره ارزش، برای تحلیل و بهینه‌سازی آن ضروری است. در این بخش، به شرح برخی از این مفاهیم کلیدی می‌پردازیم:

1. فرآیندهای اصلی:

فعالیت‌هایی هستند که به طور مستقیم در تولید یا ارائه محصول یا خدمات به مشتری نهایی نقش دارند. این فرآیندها شامل مواردی مانند تحقیق و توسعه، تولید، بازاریابی و فروش می‌شود.

2. فرآیندهای حمایتی:

فعالیت‌هایی هستند که به طور غیرمستقیم به فرآیندهای اصلی کمک می‌کنند. این فرآیندها شامل مواردی مانند زیرساخت‌های شرکت، مدیریت منابع انسانی و توسعه فناوری می‌شود.

3. ارزش افزوده:

ارزش اضافی است که در هر مرحله از زنجیره ارزش به محصول یا خدمات اضافه می‌شود. این ارزش می‌تواند به صورت مادی (مانند افزایش کیفیت) یا ناملموس (مانند افزایش رضایت مشتری) باشد.

4. تفکر استراتژیک:

رویکردی بلندمدت و جامع برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری است. تفکر استراتژیک در زنجیره ارزش به معنای در نظر گرفتن تمام فعالیت‌ها و فرآیندها در یک راستا و با هدف ایجاد مزیت رقابتی است.

5. تجارت الکترونیکی:

خرید و فروش کالاها و خدمات به صورت آنلاین است. تجارت الکترونیکی می‌تواند به طور قابل توجهی زنجیره ارزش را تغییر دهد، به عنوان مثال با کاهش واسطه‌ها و افزایش دسترسی به مشتریان.

 

مطلب پیشنهادی: ظرفیت تولید چیست؟

     

    تحلیل روندها و چالش‌ها: گذر از پیچ‌وخم‌های دنیای در حال تغییر

    زنجیره ارزش

    زنجیره‌های ارزش در دنیای امروز با روندها و چالش‌های متعددی روبرو هستند که می‌توانند بر عملکرد و کارایی آنها تأثیر بگذارند. درک این روندها و چالش‌ها برای سازگاری و پیشرفت در دنیای دائماً در حال تغییر ضروری است.
    برخی از روندهای کلیدی که بر زنجیره‌های ارزش تأثیر می‌گذارند:

    • تغییرات در تقاضا: تقاضا برای محصولات و خدمات به طور مداوم در حال تغییر است. شرکت‌ها باید بتوانند زنجیره‌های ارزش خود را به سرعت با این تغییرات تطبیق دهند.
    • مسائل مربوط به پایداری محیط‌زیست: شرکت‌ها تحت فشار فزاینده‌ای برای کاهش اثرات زیست‌محیطی خود هستند. زنجیره‌های ارزش پایدار می‌توانند به شرکت‌ها در دستیابی به این هدف کمک کنند.
    • تحولات قوانینی و مالی: قوانین و مقررات جدید می‌توانند بر زنجیره‌های ارزش تأثیر بگذارند. شرکت‌ها باید از این تغییرات آگاه باشند و زنجیره‌های ارزش خود را با آنها تطبیق دهند.

     

    سخن نهایی

    اگر به دنبال افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها، افزایش سودآوری، بهبود رضایت مشتری و کسب مزیت رقابتی هستید، تحلیل زنجیره ارزش را به عنوان ابزاری قدرتمند در نظر بگیرید. با استفاده از این ابزار، می‌توانید به طور چشمگیری در مسیر موفقیت و پیشرفت کسب و کار خود گام بردارید.

    آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
    بلهخیر
    نویسنده مطلب تیم محتوای کارلنسر

    دیدگاه شما

    بدون دیدگاه